Ana ɗaukar kama mutum a matsayin haramtacce idan har jami’an tsaro sun karya ƙa’idojin da Kundin Tsarin Mulkin Nijeriya da Dokar Gudanar da Shari’ar Laifuka (ACJA) suka tanada. Ga wasu daga cikin nau’o’in kama mutane ba bisa ƙa’ida ba da suka fi yawa, waɗanda ya kamata ku sani:
1. Kama Ka Saboda Laifin Wani (Arrest in Lieu)
Idan ‘yan sanda suna neman wanda ake zargi da aikata laifi amma ba su same shi ba, ba su da ikon kama mahaifin sa, mahaifiyar sa, matar sa ko abokin sa a madadin sa.
Abin da doka ta ce: Sashe na 7 na ACJA ya tanadi cewa: “Ba za a kama wani mutum a madadin wani wanda ake zargi da laifi ba.”
2. Kama Ka Saboda Bashi Ko Kwangila (Civil Debt)
Idan kana bin wani kuɗi, ko ka kasa biyan rance, ko kuma ka karya yarjejeniyar kasuwanci, wannan al’amari ne na shari’ar farar hula. Haramun ne ga ‘yan sanda ko EFCC su kama ka domin tilasta maka biyan bashi.
Abin da doka ta ce: Sashe na 8(2) na ACJA ya bayyana cewa ba za a kama wanda ake zargi ba kawai saboda wata matsalar farar hula ko karya yarjejeniyar kwangila.
3. Kama Ka Bisa Zato Kawai (Ba Tare da Gamsasshen Dalili Ba)
Jami’in tsaro ba zai iya kama ka kawai saboda bai ji daɗin salon gashin ka ba, ko tufafin ka, ko kwamfutar ka, ko motar da kake hawa ba. Dole ne a samu hujja mai ma’ana da ke danganta ka da wani takamaiman laifi kafin a kama ka.
4. Kama Ka Ba Tare da Bayyana Dalili Ba
Jami’an tsaro ba za su iya saka ka a mota su tafi da kai ba tare da sun gaya maka ƙarara dalilin da ya sa aka kama ka ba.
Abin da doka ta ce: Sashe na 35 na Kundin Tsarin Mulkin Nijeriya ya tanadi cewa dole ne a sanar da kai nan take, cikin harshen da kake fahimta, dalilin kama ka.
5. Tsare Ka Fiye da Lokacin da Doka Ta Amince (Over-Detention)
‘Yan sanda ba za su iya tsare ka a kurkuku na dogon lokaci ba da hujjar cewa wai “har yanzu muna bincike.”
Abin da doka ta ce: Kundin Tsarin Mulki ya tanadi cewa dole ne a gurfanar da wanda ake zargi a gaban kotu cikin sa’o’i 24 zuwa 48. Duk wata tsarewa da ta wuce wannan wa’adin ba tare da izinin kotu ba, tsarewa ce ba bisa ƙa’ida ba.
Me Doka Ta Tanada Idan Hakan Ta Faru da Kai?
Kundin Tsarin Mulkin Nijeriya ya bayyana a fili cewa idan aka kama ka ko aka tsare ka ba bisa ƙa’ida ba, kana da haƙƙin neman a ba ka haƙuri a bainar jama’a tare da biyan ka diyya daga hukumar da ta aikata hakan.
Kada Ka Bari Wani Ya Tsorata Ka Ko Ya Yi Maka Wata Barazana!
Ka san haƙƙoƙin ka, ka kare kan ka, kuma ka nemi taimakon lauya idan aka tauye maka su.
(Daga shafin Law Parlor da ke Facebook)
